KASIM PANO-DEHB

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

         Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) yedi yaşından önce başlayan kendini dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle gösteren bir bozukluktur. Bazı çocuklarda sadece aşırı hareketlilik (hiperaktivite), bazılarında sadece dikkat eksikliği ve bazı çocuklarda da her ikisi birlikte görülmektedir.      

Dikkat Eksikliği Belirtileri

Ø     Yönergeleri başından sonuna kadar izleyememe

Ø     Dikkatini yaptığı işe veya oyuna verememe, dikkati yoğunlaştırmada zorlanma

Ø     Okul ödevlerinde, işlerinde veya diğer etkinliklerde basit hatalar yapma

Ø     Evde veya okulda yapacağı işler ve aktiviteler için gereken malzemeleri kaybetme

Ø     Karşısında biri konuşurken dinlemez gibi görünme, konuşmayı izleyememe

Ø     Ayrıntıları gözden kaçırma

Ø     Organize olmada güçlük çekme

Ø     Uzun süre zihinsel çaba gerektiren işler yapmakta zorlanma ve bunlardan kaçınma

Ø     Yapacağı ödevi ya da verilen işi unutma

Hiperaktivite Belirtileri

Ø     Yerinde duramama

Ø     Oturması gerektiğinde oturmakta güçlük çekme

Ø     Sessiz, sakin oyun oynayamama

Ø     Yerli yersiz koşup tırmanma

Ø     Çok konuşma

Ø     Hep bir şeylerle uğraşır görünme

Ø     Boş zaman etkinliklerine katılmada zorlanma

Güdüsellik Belirtileri

Ø     Sırasını beklemekte zorlanma

Ø     Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan cevabını verme

Ø     Başkalarının sözünü kesme ya da yaptıklarının arasına girme

Ø    Aklına geleni hemen söyleyiverme

Ø    Aşırı konuşma

Ø    Tehlikeli aktivitelere karışma eğilimi

Diğer Belirtiler

Ø    Motor koordinasyon davranışlarında zayıflık,

Ø    El yazısı problemleri,

Ø    Öfke nöbetleri ve ani duygu boşalımları

Ø    Hataları düzeltildiğinde reddetme ve savunmaya geçme

Ø     Yönergeleri ve kuralları izlemekte güçlük çektikleri için yetişkinlerle ve yaşıtlarıyla çok sık çatışma içine girme

Nedenleri

Şimdiye dek elde edilen bilgilere göre;

·        Hamilelik, doğum ve erken çocukluk dönemindeki travmaların etkisinden söz edilir:

Gebelik sırasındaki faktörler:

·        Alkol kötüye kullanımı

·        İlaç kötüye kullanımı

·        Annenin kötü beslenmesi

·        Kimyasal zehirlere maruz kalma

Doğumdan sonraki faktörler:

·        Zor doğum, doğum esnasında ya da sonrasında beynin oksijensiz kalması

·        Enfeksiyonlar

·        Demir eksikliği anemisi

·        Kimyasal zehirlere maruz kalma

Kalıtım:

·        Genetik geçisin, DEHB olan çocukların ailelerinde beklenenden sık olarak gözlendiği bildirilmektedir.

Kişilerarası ilişkiler:

·        Çocuğun yakın çevresi ile ilişkilerindeki zorlanmalar, aile-çocuk arasındaki etkileşim çocuğun güçlüklerini arttırabilir.

Ne Zaman Görülmeye Başlanır?

         Çoğunlukla 3 yaşından sonra kendini belli etmeye başlar, ancak okulun ilk yıllarında okul, arkadaş, öğrenme sorunları ile dikkati çeker.

         Bazılarında bebeklikte uyku, yeme düzensizlikleri ya da beklenenden daha fazla huzursuzluk görülebilir.

Eşlik Eden Bozukluklar

Ø     Davranım bozukluğu

Ø     Depresyon

Ø     Kaygı bozuklukları

Ø     Gelişimsel becerilerinde gecikmeler (örn. Motor becerileri)

Ø     Özgül öğrenme güçlüğü (okuma, yazma ve matematik becerilerinde; çocuğun zihinsel kapasitesinden beklenen başarıyı gösterememesi)

Değerlendirme

         Çoğu durumda, belirtiler kontrol edilebilir ve çocukların potansiyellerinin tümüne yakınını kullanmaları sağlanabilir. Ne kadar erken teşhis edilirse, bozukluğun zayıflatıcı etkilerini yenmekte de o kadar mümkün olmaktadır.

         Ancak erken müdahale ve tedavi olmazsa, çocuklar çeşitli sorunlarla karşılaşma riski taşımaktadırlar:

Ø     Okul başarısızlığı

Ø     Özgüven ve sosyal uyum düşüklüğü

Ø     Aile içi problemler

Ø     Duygusal ve davranışsal problemler

Ø     Okulu bırakma

Ø     Suç işleme

Ø     Uyuşturucu kullanımı

Ø     Diğer zihinsel sağlık problemleri

         DEHB teşhisinin konabilmesi için çocuğun belirli bazı belirtileri göstermesi, 7 yaşından önce bozukluğun görülmesi, en az iki mekanda eksiklikleri ortaya koyması gerekmektedir. Belirtilerin en az 6 aydır gözleniyor olması gerekir. Ayrıca doktorun bu tür belirtilere neden olabilecek, daha önce yaşanmış travmatik deneyimler gibi diğer bazı tıbbi, duygusal ve çevresel faktörleri de değerlendirmesi gerekir. Eksikliğin düzeyi hafif, orta ve ileri olarak belirlenebilir. Her düzeyin tedavisi belli boyutlarda mümkündür. Doktorlar düzeye göre gerekli tedavi yöntemlerini belirlerler.

Tedavi

NOT: DEHB tedavisi gelecek ay panomuzda yer alacaktır.

Kaynakça:

Dinçel, E. ve Akman S. (2004). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Mackenzie, R.J. (2004). Çocuğunuza sınır koyma. (H. Gürel, Çev.). (2. Baskı). Ankara: HYB Yayıncılık.

Amerikan Psikiyatri Birliği (2001). DSM-IV-TR tanı ölçütleri başvuru elkitabı. (E. Köroğlu, Çev.). (4. Baskı). Ankara: HYB Yayıncılık.

Hazırlayan:Uzman Psikolog Demet Polat

Yorum (0) Yorum yaz! Arkadasina Gönder!

0 yorum yazılmıştır